مقاله ای که مشاهده می فرمائید ” نمونه هایی از تدوین عملی” به قلم محمد سعید خسروی،تدوینگر ،مولف ، محقق و مدرس صدا و سیما نگارش شده است.
استاد محمدسعید خسروی مدرس رشته تدوین آموزشگاه سینمایی دارالفنون از تدوینگران برجسته کشور می باشند.

 

نمونه هایی از تدوین عملی

 

دو نمونه از کار تدوین  :   

۱- سکانس آغازین فیلم آرزوهای بزرگ بکارگردانی دیوید لین و تدوین جک هریس – ۱۹۴۶

نمای ۱ الف – خارجی – کنار رودخانه – غروب – نمای خیلی دور به همراه صدای باد : پسربچه ای به نام پیپ درامتداد رودخانه ازچپ به راست می دود ودرسرپیچ دور می زند وبه طرف دوربین می آید . (دوربین هم با او تراولینگ می کند و کمی می چرخد تا پسر بچه را درسمت راست قاب تصویر داشته باشد ومتوقف می شود) – مدت نما ۸ ثانیه .
نمای ۱ ب – خارجی – غروب – نمای دور- ادامه نمای قبل : درکنار راه درسمت راست یک چوبه دار برپا است وپیپ درحال عبور ازسرعت دویدن می کاهد و نگاهی به آن می اندازد ودوباره می دود و ازسمت راست قاب تصویر خارج می شود – مدت نما ۵ ثانیه .

همگدازی ۲ ثانیه به :(دیزالو dissolve) (با همراهی ادامه صدای باد)

نمای ۲ – خارجی – حیاط کلیسا – نمای تمام قد و ادامه صدای باد – پیپ یک دسته شاخه گل دردست دارد. از دیوار سنگی فرو ریخته ای بالا می رود و از کنارگورهای قدیمی

می گذرد . (دوربین با او به راست می چرخد) به طرف یکی از قبرها می رود(دوربین کمی زوم بک می کند و درنمای متوسط متوقف می شود ) وکنار آن قبر روی سکو می نشیند و
مدتی به قبر خیره می شود – مدت نما ۸ ثانیه .

نمای ۳ – ادامه نمای قبل – نمای متوسط پیپ و ادامه صدای باد – پیپ شاخه گل ها را بالای سرقبر می گذارد – مدت نما ۵ ثانیه.

نمای ۴ – ادامه نمای قبل – نمای نیمه درشت پیپ و صدای باد بلندتر می شود – پیپ با حالتی عصبی بطرف دوربین برمی گردد و دور و برش را نگاه می کند- مدت نما ۴ ثانیه .

نمای ۵ – نمای متوسط از دید پیپ – شاخه های خشک و کم برگ یک درخت تنومند – صدای باد شدید و خش خش شاخه ها – باد شاخه ها را تکان می دهد و شاخه ها با هم برخورد می کنند – مدت نما ۳ ثانیه .

نمای ۶ – نمای متوسط و ادامه صدای قبل – پیپ با اضطراب دور و برش را نگاه می کند – مدت نما ۲ ثانیه .
نمای ۷ – نمای متوسط تنه درخت تنومند وکهنسال( که شبیه هیکل کج و کوله آدمی است) از دید پیپ – ادامه صدای قبل – مدت نما ۲ ثانیه .

نمای ۸ الف – نمای تمام قد پیپ – ادامه صدای قبل – پیپ ازجا بلند می شود و به چپ وبه طرف دیوارسنگی می دود. دوربین ابتدا جانبی پیپ را نشان می دهد وسپس می چرخد و روبروی پیپ قرار می گیرد – مدت نما ۳ ثانیه .

نمای ۸ ب – نمای متوسط جانبی ازپیپ – پیپ درحال دویدن به طرف چپ که ناگهان ازطرف راست تصویر مرد گنده و کثیف و ژنده پوشی پیپ را می گیرد .( بعدا معلوم می شود یک محکوم فراری است) – مدت نما ۳ ثانیه .

نمای ۹ – نمای خیلی درشت پیپ – پیپ دهانش را بازمی کند و جیغ می کشد . دست گنده و کثیفی جلوی دهانش را می گیرد و می گوید : خفه شو ووروجک و الا خرخره ات را می جوم – مدت نما ۵ ثانیه .
نمای ۱۰ – نمای درشت محکوم فراری – صورتش کثیف و اخمو و موهایش ازته تراشیده شده و چپ چپ به پیپ نگاه می کند – مدت نما ۲ ثانیه .

نمای ۱ الف :extreme long shot(اکستریم لانگ شات) برای معرفی مکان و تنها بودن پیپ بکار رفته است.

نمای ۱ ب : وجود چوبه دار و غروب و هوای ابری حالت هولناک صحنه را می رساند.

در نمای ۴ صدای باد بلندتر می شود ودر نمای ۵ و نمای ۷ از دید پیپ (نمای پی او وی) درخت تنومند با شاخه های خشک و صدای خش خش شاخه ها کمک به هولناکی صحنه می کند.

نمای ۴ و ۶ : نمای نیمه درشت ودرشت پیپ و صدای خش خش و باد کمک به حس اضطراب صحنه می کند.
نمای ۹ و ۱۰ : اوج صحنه را می رساند.

 

                           شکل نما ها

۲– صحنه تعقیب و گریز از فیلم شهر برهنه – کارگردان ژول داسن – تدوینگر پل وردر واکس – ۱۹۴۸

نمای ۱ – نمای نیمه دور : گارتسا قاتل فراری نگاهی به دوروبر می اندازد تا ببیند کسی درتعقیب اوست یا نه ناگهان سگی به گارتسا حمله می کند و او سعی دارد ازشر سگ خلاص شود.

نمای ۲ – نمای متوسط : گارتسا با تپانچه خود به طرف سگ شلیک می کند.

نمای ۳ – نمای تمام قد : کارآگاه هالران که درتعقیب گارتسا است بطرف صدای گلوله شروع به دویدن می کند.

نمای ۴ – نمای متوسط : چند نفری دورتادور لاشه سگ می باشند.

نمای ۵ – نمای دور : گارتسا روی پلی بطرف دوربین می دود. بچه ای درسر راه اوست. بچه را هل می دهد و از برابر دوربین به راست می دود.

نمای ۶ – نمای متوسط : هالران سرش را بلند می کند و بطرف پل نگاه می کند وسعی دارد گارتسا را ببیند.
نمای ۷ – نمای از دید هالران : گارتسا درنمای خیلی دور دوان دوان ازدوربین دور می شود.
نمای ۸ – نمای دور : نزدیک ابتدای پل هالران بطرف دوربین می دود و ازکنارآن می گذرد.
نمای ۹ – نمای متوسط : گارتسا نفس نفس زنان کمی آهسته می دود و بعد سریع بطرف دوربین می دود.
نمای ۱۰ – نمای متوسط : هالران با اسلحه دردست راست بطرف دوربین می دود ودوربین نیز با او به عقب می رود.
نمای ۱۱ – نمای تمام قد : گارتسا خیلی سریع بطرف دوربین می دود.

نمای ۱۲ – نمای متوسط و سپس نمای دور : هالران نفس نفس زنان کمی آهسته بطرف دوربین می دود ودوربین در برابر او به عقب تراولینگ می کند واز او دور می شود ودرآخر به نمای خیلی دور قطع می شود.

                        شکل نما ها

استفاده از نماهای واسطه (نمای عکس العمل – نمای اینسرت – نمای کات اوی – نمای کات این و …..)

درجایی که تدوینگر می خواهد دربین یک رویداد و یا یک گفتگو از نمای عکس العمل بازیگری و یا هرنمای واسطه ای استفاده کند نمای رویداد و یا گفتگو را درجای مناسب آن برش

می زند و نمای واسطه را به آن می چسباند (توجه شود صدای نمای قبل را روی این تصویر باید ادامه بدهد) و بعد ادامه گفتگو و یا ادامه رویداد را با رعایت گذشت زمان نمای واسطه می چسباند. (نماهای واسطه درشکل زیر : دوربین ۲ نمای کات این از پا و دوربین ۳ نمای کات اوی از یک ناظر)

استفاده از نماهای واسطه

 

رعایت زاویه و اندازه قاب تصویر :

درشکل زیر ازیک زاویه ثابت و یک موضوع واحد سه نمای دور و متوسط و نزدیک گرفته شده است. درهنگام مونتاژ می توان به ترتیب از نمای دور برش بزنیم به نمای متوسط وبعد برش به نمای درشت و یا برعکس آن را انجام بدهیم.و نیز می توان ازنمای درشت برش به نمای دور بزنیم و یا برعکس آن را یعنی ازنمای دور به نمای نزدیک برش بزنیم. بهرحال چون تغییر قابل محسوس در اندازه قاب تصاویر وجود دارد هرکدام را می توان به دیگری برش زد.

رعایت زاویه و اندازه قاب تصویر

درشکل زیر برش از الف به ب نامطلوب است و باید الف را به ج برش زد. برش از ج به الف یا ب درست می باشد.

رعایت زاویه و اندازه قاب تصویر

رعایت حفظ موقعیت بازیگر و اشیاء صحنه :

در نمای دور (تصویر ۱ ) موقعیت اشیاء و بازیگر دیده می شود بنابراین درنما های بعدی که به این نما وصل می شود نباید موقعیت ها تغییر کند.
درشکل زیر از تصویر ۱ باید به تصویر ۲ الف برش زد و برش تصویر ۱ ویا ۲ الف به ۲ ب و بالعکس نادرست می باشد

رعایت حفظ موقعیت بازیگر و اشیاء صحنه

رعایت حفظ جهت نگاه :

درشکل  نمای ۱ یک نمای دو نفره روبروی هم می باشد. در وصل کردن نما های بعدی باید جهت نگاه ها درست باشد. (نما های بعدی نما های اوور شولدر ( نمای ازبالای کتف )

می باشند.

  رعایت حفظ جهت نگاه

برش از ۱ به ۳ الف و نیز از ۱ به ۲ الف واضح و درست است ولی برش از ۱ به ۲ ب نادرست و گیج کننده است.

 

رعایت حفظ جهت حرکت :

جهت حرکت فیزیک بدنی بازیگر ویا وسایل متحرک ازیک نما به نمای بعد درهمان مکان باید همسو باشند. ونیز جهت خارج شدن ازکادرتصویر )قاب تصویر( برش به نمای بعد که بخواهیم ادامه حرکت تداومی نمای قبل باشد باید جهت حرکت درنمای بعد درهمان جهت باشد یعنی اگر درنمای اول بازیگر یا وسیله متحرک ازسمت راست قاب تصویر خارج می شود برش درنمای بعد باید حرکت ازسمت چپ به داخل قاب تصویر باشد

رعایت حفظ جهت حرکت

برش از نمای ۱ به ۲ الف درست است ولی برش از نمای ۱ به ۲ ب نادرست وگیج کننده است.

اگر متحرک جهت حرکت خود را قبل از خارج شدن از قاب تغییر دهد. این را باید به بیننده نشان داد. به شکل زیر توجه کنید :

رعایت حفظ جهت حرکت

برش نمای الف به نمای ب و بعد به نمای ج درست است و تداوم حرکت حفظ می شود. و نیز اتصال نمای ب به نمای ج درست است. ولی اتصال نمای الف به نمای ج نادرست و نامطلوب است.

 

محمد سعید خسروی

مرکز آموزشهای هنری و سینمایی دارالفنون