مقاله ای که مشاهده می فرمائید ” دکوپاژ و کاربرد نما ها و افکت ” به قلم محمد سعید خسروی،تدوینگر ،مولف ،محقق ومدرس صدا و سیما نگارش شده است.
استاد محمدسعید خسروی مدرس رشته تدوین آموزشگاه سینمایی دارالفنون از تدوینگران برجسته کشور می باشند.

 

دکوپاژ و کاربرد نما ها و افکت

دکوپاژ (به فرانسه) متن فیلم یا دکوپاژ فیلمنامه )script Decoupage) / shooting script):

نوشتن پلان ها توسط کارگردان (هر پلان با شرح کادر نما وحرکت دوربین و وسایل صحنه و لباس وگریم و نور و جلوه های ویژه و دیالوگها و افکت های صوتی و زاویه دوربین و . . . ) روی کاغذ برای فیلمبرداری را دکوپاژ صحنه یا دکوپاژ فیلمنامه می گویند، یعنی هرصحنه توسط کارگردان به پلان هایی تقسیم می شود (پلان بندی فیلمنامه کارگردانی روی کاغذ) . گاهی درفیلم های داستانی غیرانیمیشن ازهرپلان ، تصویرآن نیزکشیده می شود که به آن استوری برد (story  Board) یا فیلمنامه مصور می گویند. درفیلم های انیمیشن باید استواری برد تهیه شود .

دکوپاژ مونتاژ : (Montage Decoupage )

دکوپاژ مونتاژ یعنی مونتاژ نوشتاری روی کاغذ یعنی ترتیب پلان ها وچگونگی آن ها برای مونتاژ توسط تدوینگر نوشته می شود وبعد طبق آن  مونتاژ برنامه انجام می شود . (هرپلان را با نوع کات یا تروکاژ مورد نظر و اندازه طولی پلان انتخابی به همراه صدای مربوطه آن از اولین تا آخرین پلان طبق فیلمنامه و نظر وسلیقه هنری تدوینگر روی کاغذ نوشته می شود)

موارد استفاده از دیزالو (همگذاری- درهم حل شدنDissolve) :

دیزالو یعنی انتقال از یک نما به نما بعدی بطوریکه بتدریج نمای کنونی فید اوت (ناپدیدار شدن) شود و همزمان نمای بعدی به تدریج دردل این نما فید این (پدیدارشدن) شود و لحظاتی هر دو نما با هم ترکیب شده (گاهی ادغام دوتصویرجذاب و زیبا می شود) و نمای کنونی نا پدیدار و نمای بعدی کاملا واضح و آشکار می شود و جای نمای کنونی را می گیرد .

مواردی که می توان از دیزالو استفاده کرد عبارتند از :

۱-با دیزالو می توان خط فرضی را بشکنیم ، ۲- برای ایجاد تشابه شکلی ، ۳- برای ایجاد تضاد، ۴- گذشت زمان ، ۵- برای رفع اشکال جامپ کات ، ۶- کوتاه کردن زمان یک رویداد ،

۷- تغییر مکان وموقعیت یک موضوع دریک صحنه، ۸- برای رجعت به گذشته بازیگر (فلاش بک) وبرگشت ازآن به زمان حال ، ۹- برای رفتن به ذهنیات آینده بازیگر (فلاش

فوروارد) وبرگشت ازآن به زمان حال، ۱۰- در میزگرد های برنامه تلویزیونی ، دیزالو بین افراد میزگرد ازلحاظ زیبا شناسی مناسب است . ، ۱۱ – برای ایجاد یک تصویرترکیبی ازدو نما که مفهوم خاصی را یا طرح زیبای خاصی را بیان کند. مثل انتقال از تصویر آتش به نمای شیطانی چهره بازیگر با دیزالو که مفهوم خاصی ایجاد می شود ،  ۱۲- ایجاد بعد گرافیکی دو نما که از لحاظ گرافیکی یا نور ورنگ آن دو نما بهم نزدیک باشند  دیزالو این دو نما زیبا وخوشایند می شود.،  ۱۳ – دیزالو ریتم را نرم تر و آرام می کند .

کاربرد نمای درشت یا نمای نزدیک (close up کلوزآپ یا کلوس آپ) :

اگر موضوع انسان باشد برای نمایش احساسات درونی بازیگر مانند خشم و شادی و بی تفاوت بودن و . . . بکار می رود .

کاربرد نمای لو انگل ( low angle shot ) :

۱- نشان دادن عظمت و هیبت و بزرگی موضوع

۲- ایجاد ترس و وحشت

۳- نقطه دید سوژه از پایین به بالا

۴- نشان دادن ارتفاع و بلندی اشیاء و ساختمان ها

۵- ایجاد کراهت و زشتی برای موضوع

۶ – نشان دادن رشد جانداران ( بزرگ شدن جانداران)

کاربرد نمای  های انگل (high angle shot  ) :

۱- نشان دادن وسعت و گسترش موضوع ، ۲- نشان دادن حقارت وکوچکی موضوع ، ۳- نقطه دید سوژه از بالا به پایین ، ۴ – نشان دادن عمق و گودی اجسام و سوژه ، ۵ – نشان دادن زیبایی، ۶ – نشان دادن شکلهای گوناگون مکان ها و مناطق و اجسام و موضوعات مختلف .

کاربرد  فید آوت و فید این ( fade out / fade in ) : 

۱- برای آغاز برنامه و پایان برنامه ، ۲- برای جداکردن صحنه ها و سکانس ها و اپیزود ها ازیکدیگر ، ۳- برای گذشت زمان ، ۴ – برای ایجاد مکث و آرامش بین پلان ها و صحنه ها ، ۵- در ویدیو کلیپ ها برای تغییر مکان های موضوع ، ۶ – براساس ریتم موسیقی  با  فید اوت و فید این  زیبایی خاصی ایجاد می شود .

کاربرد قاب نیمه یا دوتصویر دریک قاب :

نشان دادن دوپلان از دو بازیگر یا دو واقعه درمکان های مختلف دریک زمان واحد بطوریکه درنیمی ازقاب تصویر پلان اولی ودرنیمه دیگر پلان دومی قراربگیرد . دراین روش زمان فشرده می شود (زمان فیلم کوتاه تر می شود)

کاربرد آیریس iris (مردمک چشم ) ( از افکت های وایپ می باشد) :

این افکت به شکل دایره می باشد که برای مشخص کردن و برجسته کردن بازیگر یا موضوع دیگر ازبقیه صحنه استفاده می شود . بطور مثال در ابتدای صحنه ازسیاهی بتدریج چهره بازیگر در داخل یک دایره درحال بازشدن و بزرگترشدن تاکاملا قاب را پرکند نمایان می شود . ویا درپایان یک صحنه بازیگر دریک قاب دایره ای که بتدریج درحال کوچکتر شدن است قرار می گیرید و بتدریج دایره به همراه بازیگر ناپدید وکل تصویر سیاه می شود .

کاربرد وایپ wipe   ساده :

این افکت به صورت یک خط ازجهات مختلف بتدریج تصویر اول را جارو می کند ودرپشت خط  تصویر دوم جایگزین می شود. درمواقعی که بخواهیم بدون کات زدن ازیک صحنه به صحنه دیگر سریع منتقل بشویم از وایپ استفاده می کنیم . درعمل وایپ زمان فیلم کوتاه تر می شود (زمان فشرده می شود).